Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Wilk

Wilk Canis lupus należy do rodziny psowatych, rzędu drapieżnych. Zamieszkuje lasy, równiny, tereny bagienne oraz góry. Potrzebuje, jako gatunek o skłonnościach terytorialnych, dużych przestrzeni. Zwykle terytorium zajmowane przez watahę to 100-300 km², ale wielkość ta zależy od dostępności pokarmu i terenu. Może występować współużytkowanie części terenu przez dwie konkurujące watahy. Wilk jest wytrwałym wędrowcem, potrafi w ciągu dnia pokonać dystans kilkudziesięciu kilometrów. Stada wilków mogą liczyć do 20 osobników, zwykle jednak są znacznie mniejsze i składają się z pary rodzicielskiej, młodych i ewentualnie dorosłych z poprzedniego miotu. Watahy mają ściśle określoną hierarchię wewnętrzną. Wilki mają rozwinięty system komunikowania się przy pomocy mowy ciała, odgłosów oraz przy użyciu substancji zapachowych. Żywią się głównie średniej i dużej wielkości ssakami kopytnymi (jelenie, dziki, sarny), nie gardząc mniejszymi zwierzętami czy padliną, a jeśli stado jest duże, wspólnie polują także na większe ssaki lub ich stada. W sprzyjających warunkach chętnie zjadają ryby. Przy braku pożywienia, lub w okresie wychowywania młodych, zdarza im się atakować zwierzęta hodowlane.

Dawniej wilki były szeroko rozprzestrzenione, lecz ekspansja człowieka wpłynęła na ograniczenie ich populacji. Obecnie w większości państw objęto je ochroną gatunkową. Podejmuje się próby reintrodukcji tego gatunku, na najszerszą skalę w USA, ale także w Europie.

Samce wilków (basiory) są większe od samic (wadery) o ok. 20–25%. Dorosły samiec ma wysokość 70-85 cm, a mase ciała 45-60 kg. Dorosły wilk osiąga długość całkowitą (od nosa do końca ogona) do ok. 200 cm, a długość ogona to ok. 1/3 tej wielkości. Na grzbietowej części ogona znajduje się niebieskoczarny gruczoł nadogonowy, tak zwany fiołkowy, którego znaczenie nie jest jeszcze do końca wyjaśnione. Długość wilczego tropu wynosi 10–13,7 cm, przy szerokości 8–9 cm. Przednie nogi są wbite w stosunkowo wysoką i wąską klatkę piersiową. Łokcie skierowane są do wewnątrz, a stopy na zewnątrz, co daje możliwość stawiania nóg leżących po tej samej stronie ciała w jednej linii. Pokrywa włosowa składa się z dwóch rodzajów włosów: długich i sztywnych włosów prowadzących, zapewniających odprowadzenie wody oraz podszerstka zapewniającego izolację termiczną. Pasmo długich włosów, osiągające nawet 17 cm, przebiegające od karku po barki, tworzy tzw. "grzywę". Wilki posiadają włosy o różnej barwie – od prawie czarnych poprzez szare, brązowe aż do białych. Dorosły wilk ma 42 zęby, których długość dochodzi do 27 mm (całkowita długość kłów dochodzi nawet do 57 mm). Przełyk ma rozciągliwe ściany, co pozwala połykać duże kawałki mięsa, żołądek o pojemności około 9 litrów jest bardzo duży w stosunku do rozmiarów ciała zwierzęcia.

Długość życia wilka w warunkach naturalnych wynosi około 14 lat. Samice są płodne zwykle w 2 – 3 roku życia. Ruja raz do roku, zwykle pod koniec zimy (luty, marzec). Rozmnaża się zwykle tylko para alfa. Ciąża trwa 60 – 65 dni. Wadery rodzą (szczenią się) w norach, wykrotach lub na ziemi, w dobrze osłoniętych legowiskach. W miocie zwykle jest od 4 do 7 wilcząt. Młode rodzą się ślepe i wymagają opieki matki. Śmiertelność w pierwszym roku życia wynosi od 50 do 85%.

Wilk jest wytrawnym wędrowcem. Może przebyć 40 – 70 km (średnio 20 km) dziennie. Przez krótki czas (do 5 minut) może utrzymać prędkość do 60 km/h, choć zwykle porusza się z prędkością ok. 8 km/h. Poruszają się stępem, kłusem i galopem. Wataha idąca truchtem pozostawia z reguły jeden ślad, gdyż osobniki stąpają trop w trop.

Aktywność wilków zależy od wielu czynników (baza pokarmowa, antropopresja, cykl świetlny, pora roku, temperatura), lecz zwykle wzmaga się w okresie porannym i wieczornym.

Wilk, spośród trzech naszych dużych drapieżników, jest gatunkiem najliczniej i najszerzej występującym i to on właśnie powoduje w Polsce największe straty pod względem liczby zabitych zwierząt hodowlanych. Dla hodowców straty często są dotkliwe i powodują negatywne nastawienie do tego drapieżnika. Ponadto przypadki ataków wilków na zwierzęta gospodarskie wywołują wśród mieszkańców wsi niepokój i obawę o własne bezpieczeństwo, oraz stwarzają okazję do pojawiania się w lokalnej prasie wielu spekulacji na ten temat. Odszkodowania wypłacane rolnikom za szkody powodowane przez wilki stanowią istotny udział w niewielkim budżecie przeznaczanym na ochronę przyrody w poszczególnych województwach, a zaplanowana na wypłaty odszkodowań kwota nie zawsze jest wystarczająca, co opóźnia wypłaty i wywołuję dodatkowe napięcia. Wilk nie jest w naszym kraju gatunkiem zagrożonym, zwłaszcza we wschodniej części kraju. Jednak jest to gatunek kontrowersyjny i mimo objęcia go w 1997 roku ochroną gatunkową na terenie całej Polski jego liczebność nie wzrasta. Podstawowymi powodami są kłusownictwo oraz słaba dyspersja na zachód kraju, związana, m.in., z brakiem odpowiednich korytarzy ekologicznych. Niezbędne jest stworzenie ogólnopolskiego programu, który będzie łączył elementy ochrony wilka z odpowiednim gospodarowaniem jego populacją, tak aby poprawić wizerunek gatunku. Najważniejsze zagrożenia populacji wilka w Polsce to brak akceptacji społecznej, kłusownictwo (w większości zabijanie z broni myśliwskiej), niestabilna naturalna baza żerowa (jeleniowate), fragmentacja zwartych kompleksów leśnych oraz brak koordynacji i współpracy z krajami sąsiednimi, z którymi dzielimy te same populacje wilków

Inne pole konfliktu to gospodarka łowiecka. Myśliwi twierdzą, że po objęciu wilka ochroną drapieżniki te w znaczący sposób obniżyły liczebność dzikich ssaków kopytnych (głównie jeleni i dzików). Sytuacja ta powoduje, że w stosunku do wilków podejmowane są nielegalne działania, których celem jest ograniczenie liczebności tych drapieżników.

Dlatego też konieczne jest opracowanie strategii gospodarowania i ochrony wilka. Strategia ta musi zostać wypracowana przy czynnym uczestnictwie wszystkich zainteresowanych stron: naukowców zajmujących się badaniami nad tym gatunkiem, hodowców, myśliwych, leśników oraz przedstawicieli organizacji ekologicznych. Zasadniczym celem strategii będzie przedstawienie kompromisowych rozwiązań, które powinny zapewnić niezagrożony byt populacji wilka w Polsce, a jednocześnie zakończyć bezprawne działania przeciwko tym zwierzętom.

Strategia będzie przygotowana na bazie opracowań do tej pory istniejących, zebranych danych oraz specjalistycznych warsztatów, których celem będzie wymiana poglądów, zidentyfikowanie pól konfliktu i najważniejszych problemów w ochronie gatunku, oraz wypracowanie praktycznych rozwiązań o charakterze (management plan). Polska, jako strona Konwencji Berneńskiej, jest zobligowana do opracowania takiego planu gospodarowania i ochrony tym gatunkiem